ADNG

Het Archief en Documentatiecentrum Nederlandse Gedragswetenschappen (ADNG) heeft op de voorpagina van  haar onlangs verschenen Nieuwsbrief een korte bespreking van Over de grenzen van disciplines. Het ADNG houdt de geschiedenis van de Nederlandse psychologie, pedagogiek en onderwijskunde levend, o.a. door het verzamelen van apparatuur en documenten. Zie voor meer informatie de website.

Intussen ontvang ik met enige regelmaat reacties van lezers van mijn boek. Zo schreef een HBO-docent me: 'Binnen het HBO praat men erg veel over toegepast onderzoek (...) maar ik moet constateren dat de wil om over de grenzen van de eigen discipline heen te kijken nauwelijks tot niet aanwezig is. Men wil “praktijkonderzoek” doen en in methodologisch opzicht blijft men hangen tussen de tegenstelling kwantitatief en kwalitatief onderzoek.  Reflectie op aannames of vooronderstellingen vraagt om kennis van de literatuur en niet alleen om epidemiologische analyses hoe goed die ook kunnen zijn. De belangstelling  voor “samenhang” is ver te zoeken.'  

Ik besprak Over de grenzen van disciplines ook met een groepje honoursstudenten van de Utrechtse faculteit sociale wetenschappen. Ze vonden het prettig leesbaar en voor sommigen was het een eye-opener. Een sociologiestudente schreef: 'Dit boek heeft me geïnspireerd me te verdiepen in de sociale wetenschappen en de vele kanten en takken die deze hebben. Tot nog toe was sociologie voor mij gewoon sociologie, met een beleidstak en een researchtak. Ik was volkomen onwetend over de vele zijkanten die de sociologie kent, en de mogelijkheden die er zijn met andere disciplines samen te werken.' En een ander: 'Tijdens je studie komt de geschiedenis van de sociologie nooit echt aan de orde. Het is interessant en verhelderend om dit te lezen in het boek van Ruud Abma. Dit boek zou een prima optie zijn om alle sociologen en psychologen in de begintijd van hun studie te laten lezen. Het biedt verheldering in dat waar jij zelf mee bezig bent en waarom jij daar mee bezig bent. Dat maakt de kijk op je eigen studie een stuk interessanter.'

In zijn toespraak bij de presentatie van Over de grenzen van disciplines op 6 dec. 2011 kwam FSW-decaan Willem Koops ook al met de suggestie het boek aan studenten van alle Utrechtse sociaal-wetenschappelijke opleidingen voor te schrijven. Nu de faculteit bezig is een 'brede bachelor' te ontwikkelen, ligt hier een schot voor open doel...

Denkruimte

Dat is wat universiteiten (zouden moeten) zijn: denkruimtes. Daarover verscheen een boek, en ik schreef er een stukje over. Dat begint zo: 'Bureaucratisering begint bij jezelf.' Lees verder!

Denkruimte biedt ook de cursus Science and the dilemma's of modernity, onderdeel van de researchmaster van het Descartes Centre voor wetenschapsgeschiedenis en wetenschapsfilosofie. We bespreken daar de rol van de verschillende wetenschapsgebieden bij de Eerste Wereldoorlog. De discussies lopen spontaan door tot in de lunchpauze!

Intussen krijg ik nog steeds waarderende reacties binnen voor Over de grenzen van disciplines. Vooral het onderwerp 'complexiteit en emergentie' trekt de aandacht. Het vormt ook het onderwerp van een lezingenreeks van Studium Generale, die tevens het voertuig vormt voor een cursus wetenschapsfilosofie voor studenten van alle faculteiten aan de Universiteit Utrecht. Vorige week sprak daar de Leidse filosoof Victor Gijsbers over het thema 'Delen of gehelen'. U kunt de video-opname van zijn lezing hier terugzien.

Volgende week wordt tijdens de Onderwijsparade van de UU bekend gemaakt wie de docent van het jaar 2011-2012 wordt. Het digitale universiteitsblad DUB besteedt er aandacht aan door de drie genomineerden te portretteren. Ik kwam vandaag aan de beurt, onder de gewaagde kop 'Je moet studenten af en toe pijn doen'. Als je wilt weten wie mijn concurrenten zijn, kijk dan naar de reacties die wij drieën gaven op een enquête waaruit zou blijken dat studenten het onderwijs het liefst passief ondergaan. Lijkt me stomvervelend, eerlijk gezegd...

Jaap van Ginneken over 'De zwerm'

Meten=weten=voorspellen=beheersen. Dat was het ideaal waarmee volgens de befaamde psycholoog, methodoloog en schaker A.D. de Groot de sociale wetenschappen de zo begeerde status van echte wetenschap (science) zouden kunnen bereiken. Helaas gooien de objecten van de sociale wetenschappen - mensen, groepen en massa's - roet in het eten, door grillig en onvoorspelbaar gedrag te vertonen. Dit gebeurt in de natuur overigens ook - de Elfstedentochtkoorts is grotendeels veroorzaakt door onzekere weersvoorspellingen. Kunnen de sociale wetenschappen iets leren van de bestudering van grillige verschijnselen in de natuur? De massapsycholoog Jaap van Ginneken denkt van wel. Zie hier de video-opname van de lezing die hij gisteren hield in de Aula van de Universiteit Utrecht, in het kader van Studium Generale / Wetenschapsfilosofie.

Een blik vanuit de sociologie

De socioloog Thomas Franssen (UvA) schreef voor Atheneum Boekhandel een recensie van Over de grenzen van disciplines. Is het nu vooral een betoog of een lesboek? Die vraag stelt Franssen centraal in zijn recensie. Lees hier tot welk oordeel hij komt.

Vage wetenschap?

Dat was vorige maand het thema in een pittig radio-interview, voor het programma Hoe?Zo!Radio. De affaire Stapel verleidt menigeen ertoe te roepen dat de sociale wetenschappen vaag zijn of anderszins niet zouden deugen. Dat vind ik te makkelijk. Luister zelf.

Intussen komen er ook reacties van lezers binnen. Een selectie:
'Ik heb je boek met heel veel plezier gelezen. Dat ik hier en daar kritische noten kraak doet daar niet aan af.' (Gerlof Verwey)
'Ik ben niet alleen verrast over de inhoud, over de inzichten, maar ook over de mooie genuanceerde manier van schrijven.' (Ton Jörg)
'Gezien mijn eigen ervaringen met het paradigma-conflict in de (onderwijs)sociologie heb ik uw boek met zeer veel belangstelling en toenemende waardering gelezen.' (Leo Lenssen)
'Ik wil je even laten weten dat ik het een verbazingwekkende combinatie vind van beknoptheid, informatiegehalte en leesbaarheid.' (Karel Stokking)
Voortreffelijk boek! Heeft me al geïnspireerd om in een blog te verwerken. (Ben Verleg)

Amsterdam FM

Afgelopen zondag werd ik door de historicus Laurens van der Heijden geïnterviewd voor het programma Graven aan de Amstel. Toen ik vroeg wat hij speciaal zo interessant vond aan mijn boek voor zijn programma, schreef hij: 'laat ik maar meteen bekennen: ik heb een fascinatie voor grenzen en grensoverschrijdingen, van welke aard ook, de term discipline alleen al vind ik fascinerend: die is o.a. militair en religieus en de omzwervingen van diverse sociale wetenschappen zoals sociologie (een bastaardterm uit Latijn en Grieks) vind ik een dankbaar onderwerp om over te praten. We hebben een klein uur, te weinig, maar toch...'
Het werd een leuk uur, vond ik, met een erudiete en onorthodoxe gesprekspartner. Maar luistert u zelf naar dit interview (Het eigenlijke interview begint na een kleine 9 minuten.)

Op dezelfde dag werd ik verrast door een bericht van organisatiedeskundige Ben Verleg, die zich in een blog liet inspireren door mijn boek.

En Hub Zwart stuurde mij de notities van zijn referaat op 9 dec. in een stampvolle Boekhandel Roelants (Nijmegen). (Foto: Arie Mens)

Lezingen Floris Cohen en Rens Bod

Floris Cohen sprak bij de boekpresentatie op 6 dec. over het avontuurlijke karakter van de natuurwetenschappen, aan de hand van het werk van William Whewell, de tegenvoeter van de grondlegger van het positivisme én de sociologie Auguste Comte. Klik hier voor zijn tekst. En lees ook het uitgebreide interview met Cohen over zijn werk.

Daarna ging Rens Bod in op de vermeende kloof tussen alfa en bèta. Zie hier voor zijn powerpointpresentatie Gamma: tussen alfa en bèta? Bezoek ook de weblog van zijn boek De vergeten wetenschappen.

Op veler verzoek nu ook mijn eigen powerpoint 'Waarom dit boek?'