Nieuw gezicht van de wetenschap

Vorige week ontstond er opschudding binnen de KNAW, het anders zo deftige, en volgens sommigen zelfs stoffige genootschap dat de Nederlandse wetenschap representeert. De geesteswetenschappers zijn boos dat er na Robbert Dijkgraaf opnieuw een bèta, de Utrechtse stamcelbioloog Hans Clevers, president  van de KNAW wordt. Er is echter een ander probleem met Clevers. Lees verder...

Recensie op bol.com

Jan Willem de Zeeuw, werkzaam aan het Alleato Centrum voor sociale vraagstukken, publiceerde op bol.com de volgende recensie van Over de grenzen van disciplines:

Abma gaat in dit boek in op de plaats van de sociale wetenschappen, tussen natuur en geesteswetenschappen. Een makkelijk leesbaar boek, dat een goed overzicht geeft van stromingen in de wetenschap. Kernvragen zijn hoe de sociale wetenschappen zich verhouden tot de culturen van alfa en bèta, tot de maatschappij en wat is de stand van zaken met betrekking tot de integratie van mens- en maatschappijwetenschappen, de micro-macrolink? Zijn pleidooi is om de intellectuele functie van de sociale wetenschappen te versterken. De universiteit is een plaats waar de kruising van verschillende soorten kennis kan en moet plaatsvinden. Een driedubbele opdracht: (1) wetenschappelijke deskundigheid waarborgen en ontwikkelen (2) de wetenschapsbeoefening zelf kritisch onderzoeken en wijsgering integreren en (3) de resultaten confronteren met hun maatschappelijke implicaties en consequenties. Interessant ook de belofte van complexiteitstheorieën voor de toekomst van de sociale wetenschappen.

Pluspunten: Overzichtelijk, Heldere boodschap

Minpunten: te voorzichtig in stellingname

 

Desgevraagd verklaarde de recensent over het genoemde 'minpunt': 'Bij nader inzien is mijn woordkeus niet helemaal juist. Voorzichtig moet je lezen als: genuanceerd. Je besluit het boek, dat ik met veel plezier gelezen heb, met vragen. In mijn eigen samenvatting kom ik bijvoorbeeld dit tegen:  Abma vraagt zich vervolgens af of we toch niet de voorkeur moeten geven aan de phronèsis, de praktische wijsheid van Bent Flyvbjerg? 

Niettemin was het voor mij een informatief boek.'

Ik antwoordde daarop:

Ja, je zou kunnen denken dat dat een retorische vraag is. Het is echter eerder 'dialectisch' bedoeld: sterke punten bij Flyvbjerg zijn zwakke punten bij Sawyer en omgekeerd. Welke benadering de voorkeur verdient hangt voor individuele onderzoekers af van wat ze willen verklaren (iets theoretisch of iets praktisch) maar voor de sociale wetenschappen als geheel is het pleit minder gemakkelijk te beslechten. Vandaar de voorzichtige (of genuanceerde) formulering.

ADNG

Het Archief en Documentatiecentrum Nederlandse Gedragswetenschappen (ADNG) heeft op de voorpagina van  haar onlangs verschenen Nieuwsbrief een korte bespreking van Over de grenzen van disciplines. Het ADNG houdt de geschiedenis van de Nederlandse psychologie, pedagogiek en onderwijskunde levend, o.a. door het verzamelen van apparatuur en documenten. Zie voor meer informatie de website.

Intussen ontvang ik met enige regelmaat reacties van lezers van mijn boek. Zo schreef een HBO-docent me: 'Binnen het HBO praat men erg veel over toegepast onderzoek (...) maar ik moet constateren dat de wil om over de grenzen van de eigen discipline heen te kijken nauwelijks tot niet aanwezig is. Men wil “praktijkonderzoek” doen en in methodologisch opzicht blijft men hangen tussen de tegenstelling kwantitatief en kwalitatief onderzoek.  Reflectie op aannames of vooronderstellingen vraagt om kennis van de literatuur en niet alleen om epidemiologische analyses hoe goed die ook kunnen zijn. De belangstelling  voor “samenhang” is ver te zoeken.'  

Ik besprak Over de grenzen van disciplines ook met een groepje honoursstudenten van de Utrechtse faculteit sociale wetenschappen. Ze vonden het prettig leesbaar en voor sommigen was het een eye-opener. Een sociologiestudente schreef: 'Dit boek heeft me geïnspireerd me te verdiepen in de sociale wetenschappen en de vele kanten en takken die deze hebben. Tot nog toe was sociologie voor mij gewoon sociologie, met een beleidstak en een researchtak. Ik was volkomen onwetend over de vele zijkanten die de sociologie kent, en de mogelijkheden die er zijn met andere disciplines samen te werken.' En een ander: 'Tijdens je studie komt de geschiedenis van de sociologie nooit echt aan de orde. Het is interessant en verhelderend om dit te lezen in het boek van Ruud Abma. Dit boek zou een prima optie zijn om alle sociologen en psychologen in de begintijd van hun studie te laten lezen. Het biedt verheldering in dat waar jij zelf mee bezig bent en waarom jij daar mee bezig bent. Dat maakt de kijk op je eigen studie een stuk interessanter.'

In zijn toespraak bij de presentatie van Over de grenzen van disciplines op 6 dec. 2011 kwam FSW-decaan Willem Koops ook al met de suggestie het boek aan studenten van alle Utrechtse sociaal-wetenschappelijke opleidingen voor te schrijven. Nu de faculteit bezig is een 'brede bachelor' te ontwikkelen, ligt hier een schot voor open doel...

Denkruimte

Dat is wat universiteiten (zouden moeten) zijn: denkruimtes. Daarover verscheen een boek, en ik schreef er een stukje over. Dat begint zo: 'Bureaucratisering begint bij jezelf.' Lees verder!

Denkruimte biedt ook de cursus Science and the dilemma's of modernity, onderdeel van de researchmaster van het Descartes Centre voor wetenschapsgeschiedenis en wetenschapsfilosofie. We bespreken daar de rol van de verschillende wetenschapsgebieden bij de Eerste Wereldoorlog. De discussies lopen spontaan door tot in de lunchpauze!

Intussen krijg ik nog steeds waarderende reacties binnen voor Over de grenzen van disciplines. Vooral het onderwerp 'complexiteit en emergentie' trekt de aandacht. Het vormt ook het onderwerp van een lezingenreeks van Studium Generale, die tevens het voertuig vormt voor een cursus wetenschapsfilosofie voor studenten van alle faculteiten aan de Universiteit Utrecht. Vorige week sprak daar de Leidse filosoof Victor Gijsbers over het thema 'Delen of gehelen'. U kunt de video-opname van zijn lezing hier terugzien.

Volgende week wordt tijdens de Onderwijsparade van de UU bekend gemaakt wie de docent van het jaar 2011-2012 wordt. Het digitale universiteitsblad DUB besteedt er aandacht aan door de drie genomineerden te portretteren. Ik kwam vandaag aan de beurt, onder de gewaagde kop 'Je moet studenten af en toe pijn doen'. Als je wilt weten wie mijn concurrenten zijn, kijk dan naar de reacties die wij drieën gaven op een enquête waaruit zou blijken dat studenten het onderwijs het liefst passief ondergaan. Lijkt me stomvervelend, eerlijk gezegd...

Jaap van Ginneken over 'De zwerm'

Meten=weten=voorspellen=beheersen. Dat was het ideaal waarmee volgens de befaamde psycholoog, methodoloog en schaker A.D. de Groot de sociale wetenschappen de zo begeerde status van echte wetenschap (science) zouden kunnen bereiken. Helaas gooien de objecten van de sociale wetenschappen - mensen, groepen en massa's - roet in het eten, door grillig en onvoorspelbaar gedrag te vertonen. Dit gebeurt in de natuur overigens ook - de Elfstedentochtkoorts is grotendeels veroorzaakt door onzekere weersvoorspellingen. Kunnen de sociale wetenschappen iets leren van de bestudering van grillige verschijnselen in de natuur? De massapsycholoog Jaap van Ginneken denkt van wel. Zie hier de video-opname van de lezing die hij gisteren hield in de Aula van de Universiteit Utrecht, in het kader van Studium Generale / Wetenschapsfilosofie.

Een blik vanuit de sociologie

De socioloog Thomas Franssen (UvA) schreef voor Atheneum Boekhandel een recensie van Over de grenzen van disciplines. Is het nu vooral een betoog of een lesboek? Die vraag stelt Franssen centraal in zijn recensie. Lees hier tot welk oordeel hij komt.

Vage wetenschap?

Dat was vorige maand het thema in een pittig radio-interview, voor het programma Hoe?Zo!Radio. De affaire Stapel verleidt menigeen ertoe te roepen dat de sociale wetenschappen vaag zijn of anderszins niet zouden deugen. Dat vind ik te makkelijk. Luister zelf.

Intussen komen er ook reacties van lezers binnen. Een selectie:
'Ik heb je boek met heel veel plezier gelezen. Dat ik hier en daar kritische noten kraak doet daar niet aan af.' (Gerlof Verwey)
'Ik ben niet alleen verrast over de inhoud, over de inzichten, maar ook over de mooie genuanceerde manier van schrijven.' (Ton Jörg)
'Gezien mijn eigen ervaringen met het paradigma-conflict in de (onderwijs)sociologie heb ik uw boek met zeer veel belangstelling en toenemende waardering gelezen.' (Leo Lenssen)
'Ik wil je even laten weten dat ik het een verbazingwekkende combinatie vind van beknoptheid, informatiegehalte en leesbaarheid.' (Karel Stokking)
Voortreffelijk boek! Heeft me al geïnspireerd om in een blog te verwerken. (Ben Verleg)